Osmaniye'de en çok karşılaştığımız yanlışlardan biri, otomatik vitesli aracın halatla ya da kancayla çekilmesi. Çoğu zaman iyi niyetle yapılıyor: "sanayi zaten şurada, çekelim gitsin". Sonuç ise çoğu zaman şanzıman revizyonu oluyor ve o revizyonun bedeli, çekici ücretinin kat kat üstünde. Bu yazı, işin mekanik tarafını sade biçimde anlatıyor.
Otomatik şanzıman nasıl yağlanır?
Düz vitesli bir araçta şanzıman içindeki dişliler yağ banyosunda döner; yağ, dişlilerin kendi hareketiyle etrafa savrulur ve yağlama böyle sağlanır. Otomatik şanzıman ise farklı çalışır: içinde bir yağ pompası vardır ve bu pompa, motor çalıştığında devreye girer. Pompa, basınçlı yağı balatalara, planet dişli setine ve tork konvertörüne dağıtır.
Buradan çıkan sonuç şu: motor çalışmıyorsa şanzımanda yağ basıncı yoktur. Ama araç çekildiğinde tekerlekler döner, tekerlekler şafta bağlıdır, şaft da şanzımanın çıkışına. Yani şanzımanın içi dönmeye devam eder — yağsız olarak.
Ne kadar sürede zarar görür?
Bu, aracın tipine ve hıza göre değişir ama genel olarak birkaç kilometre yeter. Yağsız sürtünen balatalar aşınır, aşınma parçacıkları yağa karışır, o parçacıklar valf gövdesindeki ince kanalları tıkar. Sonuç, ya vites geçişlerinde sertlik ve gecikme ya da tamamen vites tutmaması olur. Hasar da çoğu zaman anında görünmez; birkaç hafta sonra ortaya çıkar ve o zaman sebep de unutulmuş olur.
"Kullanım kılavuzunda çekilebilir yazıyor" diyorsanız
Bazı üreticiler otomatik araçlar için sınırlı çekme şartı tanımlar. Ama o şartları okumak gerekir; genellikle şöyledir: vites boşta, hız 30-50 km/s'i geçmeyecek, mesafe 50 kilometreyi aşmayacak, ve bazı modellerde ek olarak "yalnızca arkadan çekişli araçlarda tahrik mili sökülerek". Yolda kalmış bir sürücünün bu şartların hepsini sağlaması pratikte mümkün değil. Ayrıca bu izin, aracın çekilebileceğini söyler; çekilmesi gerektiğini değil.
Aynı sorun hangi araçlarda var?
- Dört çeker (4x4 / AWD) araçlar. Dört tekerlek de tahrik sistemine bağlı olduğu için, iki tekerlek yerden kesilse bile viskoz kavrama ve transfer kutusu zarar görür.
- Elektrikli ve hibrit araçlar. Elektrikli motor tekerlek döndüğünde jeneratör gibi çalışır. Sistem kapalıyken bu, elektronik aksama zarar verebilir. Üreticilerin neredeyse tamamı platform taşımasını şart koşar.
- CVT şanzımanlı araçlar. Kayış-konik sistem yağsız çalışmaya otomatik şanzımandan da hassastır.
- Direksiyon kilidi olan her araç. Kontak kapalıyken direksiyon kilitliyse araç zaten yönlendirilemez.
Doğru yöntem: kaydırmalı platform
Tek doğru yöntem, aracın dört tekerleğinin de yerden kesilmesi. Kaydırmalı (sıyırmalı) platformlu çekicide bu şöyle yapılır: platform hidrolikle geriye kaydırılıp zemine yatırılır, araç kendi gidiyorsa sürülerek, gitmiyorsa vinçle yukarı alınır, sonra platform yatay konuma getirilir ve araç jantlarından dört noktadan bağlanır.
Bağlamanın jantlardan yapılması da önemli. Şasiden bağlanan araçta yol titreşimi altında kaporta çeker; süspansiyondan bağlanan araçta ise burç, amortisör ve rot zarar görür. Jant bağlaması, yükü lastiğin üzerine bırakır ve süspansiyon normal çalışmaya devam eder.
Düşük şasili araçlar için ek not
Ön tamponu alçak araçlarda rampa açısı kritiktir. Platform tam yere yatırılmazsa araç ön tamponunu rampaya sürter. Doğru yöntem, platformu tamamen yatırmak ve gerekirse rampa girişine takoz koyarak açıyı yumuşatmaktır. Bu, birkaç dakika daha uzun sürer ama tampon çizdirmez.
Özet
Otomatik vitesli, dört çeker ya da elektrikli aracınız yolda kaldıysa halat aramayın. Kancayla çekmenin kazandırdığı zaman, kaybettireceği paranın yanında hiçbir şey. Osmaniye'de kaydırmalı platformlu çekici için 0555 998 80 80.